Hoe leefden Romeinen in Nederland?

Hoe leefden Romeinen in Nederland?

23-05-2021

Een onderzoeksteam kreeg ruim vier miljoen euro van de Nationale Wetenschapsagenda om het Nederlandse grensgebied van het Romeinse Rijk in beeld te brengen. Wat gaat er gebeuren? ‘Het beeld van de witte Romeinse man is totaal achterhaald.’

Artikel in Trouw geschreven door: Sterre Van Der Hee 15 mei 2021. Op de foto: Archeoloog Saskia Stevens bij Castellum Fectio, ofwel Fort Vechten: een van de oudste en grootste Romeinse forten in Nederland. Beeld Werry Crone

“Mijn man zei vanmorgen al: arme Romeinen”, zegt archeoloog Saskia Stevens, terwijl ze zich een weg baant door het natte grasland. Het is druilerig, en het geraas van de A12 bij Bunnik overstemt nauwelijks het geluid van de wind. “Stel je voor dat je met honderden opeengepakt zit in een houten fort, terwijl je gewend bent aan Zuid-Europese weersomstandigheden. Was vast geen pretje.”

Stevens loopt rond Castellum Fectio, ofwel Fort Vechten, een van de oudste en grootste Romeinse forten in Nederland, gelegen aan de voormalige grens van het Romeinse Rijk. Rond het begin van de jaartelling fungeerde het fort als uitvalsbasis en voorraadkamer voor het Romeinse leger. “Romeinse soldaten wilden noordelijke gebieden veroveren”, zegt Stevens. “Waar nu de snelweg ligt, stroomde destijds de Rijn, dus transportvloten konden dit fort makkelijk bereiken.”

Stevens is verbonden aan de Universiteit Utrecht en leidt de komende vijf jaar een onderzoeksteam dat het leven in het grensgebied van het Romeinse Rijk in beeld moet brengen. Vijf onderzoeksinstellingen werken mee. Zo bestuderen bio-archeologen genetische sporen om inzicht te krijgen in het eetpatroon en de gezondheid van Romeinen. En kunst- en cultuurhistorici onderzoeken hoe ons beeld van de Romeinen heeft bijgedragen aan begrip van culturen. Het project kreeg 4,1 miljoen euro van de Nationale Wetenschapsagenda, het onderzoeksprogramma van wetenschapsfinancier NWO.

Geen witte spierbundels Het is fout om te stellen dat de Romeinse grens nu niet meer relevant is, zegt Stevens. “Deze limes (Latijn voor ‘grensweg’, later voor ‘grens’, red.) is een van de oudste die we kennen. Hoe heeft dat onze gedachten over grenzen beïnvloed? Grenzen worden immers door mensen gemaakt en krijgen pas betekenis door wetten of gewoontes.” Als actuele voorbeelden noemt ze de Brexit, de Trump Wall tussen Mexico en de Verenigde Staten, maar ook de anderhalvemetergrens in de coronacrisis. “Het is een menselijke scheiding: jij bent binnen, jij bent buiten. Wat doet dat met gedrag?”

De onderzoekers spreken nadrukkelijk van ‘grensgebied’, niet van een ‘grens’, want de grens van het Rijk was niet zo strikt als vaak wordt gedacht. “Veel mensen wisten lang niet altijd of ze in het Romeinse Rijk waren”, zegt Stevens. “Soms pronkte er een wachttoren, dan zag je dat je waarschijnlijk in de buurt was.” Vanaf het jaar 212, toen alle vrije inwoners van het Rijk volledig burgerschap kregen, veranderde dat. “Als je bijvoorbeeld erfrecht wilde, moest je in het Rijk wonen.”

Het beeld van de ‘harde grens’ is niet de enige misvatting over het Romeinse Rijk die Stevens wil rechtzetten. Wie op Google zoekt op ‘Romeinse soldaat’, stuit bijvoorbeeld vooral op plaatjes van witte mannen met spierbundels. “Dat is achterhaald. Veel Romeinen in ons land waren donkergetinte Spanjaarden of Thraciërs, die uit het gebied rond Griekenland en Bulgarije kwamen”, zegt ze. “In kinderboeken komen Romeinen vaak uit Rome om beschaving te brengen. In werkelijkheid hadden ze ook een minder leuke kant: die van de kolonisatoren, de landveroveraars.” Duitsland kent al limestoerisme Om het onderzoek in beeld te brengen werken de wetenschappers samen met 21 maatschappelijke partijen, waaronder museumpark Archeon in Alphen aan den Rijn en Naturalis in Leiden. Er zijn plannen voor lezingen, workshops en een documentaire. En er is ruimte voor burgerwetenschap: amateurarcheologen die een vondst hebben gedaan kunnen die registreren in een database. Stevens: “Alles wordt open access, zodat het ook internationaal te vinden is. We willen niet dat archeologische rapporten worden weggestopt in gemeentearchieven waar niemand er meer naar omkijkt.”

In Duitsland bloeit op sommige plekken al een heus limestoerisme. In Nederland is dat minder het geval, afgezien van een ANWB-fietsroute en een brouwerij uit Bodegraven die Limes Ale verkoopt. “We hopen dat de interesse hier ook toeneemt”, zegt Stevens. “Veel mensen weten nu niet dat dit hier ligt. Zeker in coronatijd is het geweldig om te ontdekken dat er zoiets interessants in je omgeving te vinden is.”

Voorgedragen voor Werelderfgoedlijst

De limes loopt dwars door Nederland, van Katwijk in het westen naar Arnhem in het oosten. Onderweg worden plaatsen gepasseerd als Zwammerdam, Woerden, Utrecht, Vechten en Wijk bij Duurstede. Op verschillende plekken is de Rijn deel van de limes. Resten van Romeinse forten zijn te bekijken in (onder andere) Bunnik (Castellum Fectio), Alphen aan den Rijn (Castellum Albaniana), Arnhem (Castellum Meinerswijk) en onder het Domplein in Utrecht (Castellum Traiectum).

Nederland en Duitsland hebben de Neder-Germaanse limes voorgedragen voor een plek op de Werelderfgoedlijst van VN-organisatie Unesco. In juni wordt bekend of de voordracht is gehonoreerd.

Klik hier en lees het artikel online op Trouw

Meer lezen?

  • ICAHM 2021 jaarlijkse bijeenkomst
  • Nationale Archeologiedagen
  • Imposante Romeinse stuurriem van 5,15 meter
  • Puzzel van de Zwammerdam 2 is voltooid

Op onze social media staan nog meer gebeurtenissen uit de wereld van de geschiedenis!

Volg ons op social media:

© 2021 Archeon, SERA Business Design